خانه / مذهبی / دستاویزهای جدید آمریکا – پایگاه برهان

دستاویزهای جدید آمریکا – پایگاه برهان

یکی از مسائل مهم و تاثیرگذار در ماه ها و روزهای اخیر، مسائل متنی مربوط به برجام است. به رغم جار و جنجال هایی که دونالد ترامپ در خصوص پاره کردن متن برجام سر می داد و به رغم استراتژی اعلامی که در خصوص ایران داشت، او نتوانست به راحتی خود را در موضع اتهام نقض برجام قرار داده و با اعلام عدم پایبندی ایران به متن برجام، تلاش می کند تا از موضع اتهامی با ایران وارد شود تا ایران را یا وادار به امتیازاتی کند که متمایل به خواست آمریکایی ها است، و یا از بین رفتن برجام را به ایران نسبت دهد تا مسئولیت از بین بردن این سند به گردن آمریکا نیفتد. این موضوع را بگذارید در کنار مسئله فرافکنی و تلاش برای احمق نشان دادن خود که دونالد ترامپ در این خصوص نیست شومن برحسته ای است. در حالی آمریکا برجام را به انتهای خط خود کشانده و عملا چیزی از توان انجام این سند باقی نمانده است که پیشتر رهبر انقلاب بارها و بارها از خلل و معایب این سند سخن گفته بودند و با هشدارهایی نسبت به آن ها پیام هایی صادر کرده بودند.

معایب و خلل های برجام کدامند؟

سند توافق هسته ای ایران و کشورهای دیگر برخی خلل دارد که یکی از مهمترین آن ها زوایای پنهان برجام است که می تواند و توانسته زمینه سوء استفاده طرف مقابل را فراهم کند. برخی زمینه های پنهانی که در سند توافق جامع بین ایران و 5+1 بوده است، اینک سبب شده است تا تبدیل به نقاط ضعفی برای کشور محسوب شوند. برای مثال همین اخیرا مسئله ای تحت عنوان بند T سند توافق هسته ای بین ایران و کشورهای دیگر به وجود آمده است که حتی واکنش روسیه را نیز به همراه داشته است.

آنچه مشخص است این است که آمریکایی ها دوباره در حال تکرار همان سناریویی هستند که در خصوص برجام آن را عملی کردند. خبرگزاری «آسوشیتدپرس» پیشتر در گزارشی نوشته بود احتمال دارد دولت آمریکا در تلاش برای وادار کردن ایران به خروج از توافق هسته‌ای، بازرسی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از اماکن نظامی ایران را خواستار شود. نشریه «فارین پالیسی» نیز از تشکیل تیمی در کاخ سفید برای یافتن راهی جهت متهم کردن ایران به نقض برجام خبر داد.

پیشتر نیز «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا در مصاحبه‌ای گفته بود بعید است سه ماه دیگر ایران به برجام پایبند باشد. حالا هم که استراتژی جدید دونالد ترامپ در برابر ایران منتشر شده است و وی برای تشریح استراتژی خود بیان داشته که ایران به تعهداتش پایبند نبوده و در سه جا برجام را نقض کرده و گزارش عدم پایبندی ایران را به کنگره سپرده است تا در خصوص توافق هسته ای اظهار نظر کند، زمینه ها چنین مشخص است که آمریکایی ها در حال بهره برداری از همین ابعاد پنهان توافق هسته ای برای فشار بر ایران هستند.

سوای از اینکه  واشنگتن تلاش می‌کند تا زمینه را برای خروج از توافق هسته‌ای به نحوی که ایران مقصر جلوه داده شود، مهیا کند، آن چه مهم است این است که برخی از ابعاد موجود در توافق هسته ای آن چنان هم که تصور می شده یا می شود پایدار و مستحکم نبوده اند.

بسیاری از کارشناسان و رسانه ها بر آنند که اگر واشنگتن بخواهد برای متهم کردن ایران به خودداری از اجرای برجام، از ساز و کار بازرسی‌ها استفاده کند، ابتدا باید دلیلی محکمه‌پسند و قابل پذیرشِ آژانس، ارائه کند. طبق سند برجام در صورتی که آژانس با واشنگتن همکاری کرده و دلیل ارائه شده از سوی آمریکا را بپذیرد، این موضوع در کمیسیون مشترک طرح شده و اگر دستکم 5 عضو از 8 عضو به آن رأی مثبت دهند، ایران باید طی پروسه‌ای با درخواست بازرسی موافقت کند.

بند T برجام یکی از خلل سند هسته ای

آمریکایی ها سوای از سرو صدایی که اخیرا به پا کرده اند، شدیدا در حال کار بر روی پروژه متهم کردن ایران به نقض برجام هستند. از دیگر سو از ظرفیت های این سند برای فشار بر ایران نیز به خوبی مطلع هستند. آن ها شدیدا به دنبال این موضوع هستند تا با متهم کردن ایران این کشور را بر سر دو راهی ارائه دسترسی به اماکن نظامی یا خروج از برجام قرار دهند و تهران را وادار به انتخاب مسیر نخست کنند.

راهکار مد نظر آمریکایی ها نیز  بازرسی از اماکن نظامی است. آن ها تلاش دارند مسئله بازرسی ها را در چارچوبی که پیشتر به دنبال آن بوده اند هدایت کنند.

بند مربوط به ممنوعیت «فعالیت‌هایی که می‌تواند به طراحی و ساخت یک قطعه انفجار هسته‌ای کمک کند» دستاویز آمریکایی ها برای وادار کردن ایران به این تن دادن به این موضوع بوده است.

این بند که در بخش T از ضمیمه نخست برجام آمده، فعالیت‌های زیر را برای ایران ممنوع کرده است:

طراحی، توسعه، ساخت، دستیابی و یا استفاده از مدل های کامپیوتری برای شبیه سازی وسایل انفجاری هسته ای. طراحی، توسعه، ساخت، دستیابی و یا استفاده از چاشنی های انفجاری چند نقطه که برای توسعه یک وسیله انفجاری هسته ای مناسب هستند مگر اینکه مقاصد غیر هسته ای بودن آن توسط کمیسیون مشترک تایید شده باشد وموضوع پایش باشد. طراحی، توسعه، ساخت، دستیابی و یا استفاده از سیستمهای تشخیص انفجار (دوربینهای Streak ، دوربینهای سرعت بالا و یا دوربین‌های Flash x-ray) مناسب برای توسعه تجهیزات انفجار هسته­ ای مگر اینکه مقاصد غیر هسته ای بودن آن توسط کمیسیون مشترک تایید شده باشد و موضوع پایش باشد. طراحی، توسعه، ساخت، دستیابی و یا استفاده از چشمه­های نوترونی هدایت کننده انفجارات یا مواد خاص برای چشمه ­های نوترونی هدایت کننده انفجارات.

«موسسه علوم و امنیت بین‌الملل» که سال‌هاست کارویژه‌اش تمرکز بر پرونده هسته‌ای ایران و متهم کردن تهران به تلاش برای ساخت بمب اتم است، مهمترین گروهی است که پیشنهاد استفاده از این بند را داده است. این موسسه نوشته است: «بند T نیازمند بازرسی‌های روتین است و نیازی به ادعای فعالیت‌های مشکوک ندارد.»

انگستان نخستین بار بحث بند T را مطرح کرد

به ادعای این موسسه، اولین بار انگلستان و نه آمریکا، این بحث را مطرح کرده که بر اساس بند T آژانس باید بتواند به سایت‌های نظامی ایران دسترسی داشته باشد.

این موسسه می‌نویسد: «این ایده ایالات متحده نبود، اما بریتانیایی‌ها درست می‌گویند. بند T نیازمند راستی‌آزمایی است و دسترسی به سایت‌های نظامی باید از مدت‌ها پیش انجام می‌شده است.» در گزارشی که در ماه ژوئن در سایت این موسسه منتشر شد، آمده بود: «آژانس باید یک رویکرد راستی‌آزمایی در پیش بگیرد که به صورت روتین پایبندی ایران به تعهداتش در بند T را راستی‌آزمایی کند.» اندیشکده «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها» هم که بر اساس اسناد لو رفته، مستقیما به ترامپ برای فشار به ایران مشاوره می‌دهد، از این راهکار حمایت کرده است. «مارک دوبوویتز» مدیر این موسسه در توییتر نوشت «بحث مهمی است. بند Tآن را بخوانید، اهمیتش را درک کنید، استفاده از آن را تشویق کنید و نواقص مرگبار توافق هسته‌ای ایران را رفع کنید.»[1]

این در حالی است که نه در ضمیمه نخست و نه در متن اصلی برجام به نحوه اجرای بند T اشاره‌ای نشده و این یکی از ابهامات متن توافق هسته‌ای است. اندیشکده «کارنگی» پارسال به این موضوع اشاره کرده و نوشته بود آژانس با بیان اینکه در مورد این بند ابهام دارد، از کمیسیون مشترک برجام درخواست کرده تا وضعیت این بند را مشخص کند.

موضع روس ها در خصوص بند T

بحث هایی که ریابکوف در خصوص بند T برجام مطرح کرد، تقریبا همان موضوعی را دوباره پیش می کشد که پیش تر در خصوص زوایای پنهان این سند نسبت به آن ها هشدار داده شده بود. چندصباحی پیش  «سرگئی ریابکوف» معاون وزیر خارجه روسیه پس از نشستی که به منظور بررسی تحولات پیرامون برجام در مسکو برگزار شده بود، تاکید کرد، آژانس بین المللی انرژی اتمی حق انجام بازرسی از مراکز نظامی ایران را ندارد.

وی در این خصوص بیان داشت «من مایلم به صورت کاملا شفاف و مستقیم اعلام کنم که رسیدن به برخی موضوعات جعلی با مضمون فعالیت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی روی بند «T» برجام که مربوط به تأسیسات نظامی ایران می‌شود، اصلا برای ما موضوعیت ندارد هر چند که جزء موضوعات مورد بحث در حال حاضر است.»

ریابکوف افزود، مسکو به طور خاص تأکید دارد که «آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مجاز به انجام چنین بازرسی‌هایی نیست و نمی‌تواند چنین مسئولیتی را عهده‌دار شود چرا که بند T به مسائل خارج از محدوده صلاحیت آژانس می‌پردازد.» این دیپلمات ارشد روسیه ادامه داد: «با این وجود، در خصوص برنامه موشکی ایران، برخی از همتایان ما ترجیح می‌دهند که مسائل خلاف واقعیت را عنوان کنند. ما نمی‌توانیم آنها را وادار به درک این منطق روشن و حقایق مشخص کنیم.» ریابکوف همچنین گفت: «از آنجایی که آنها اصرار بر این قضیه دارند، ما نیز می‌گوییم اگر شما نمی‌توانید بدون بحث در این رابطه جلو بروید، بهتر است آن را در جلسات آینده نشست کمیسیون مشترک مطرح کنید. و اگر دیگر طرف‌های برجام مایل به بحث در این رابطه هستند، مسکو نیز آمادگی دارد تا موضع خود را به بحث بگذارد.»[2] بنابراین آن چه مشخص است این است که موضوع بند T  برجام مورد اقبال همه اعضای 5+1 نیز نیست.

 موضع ایران در خصوص بند T

آمریکایی ها به خوبی می دانند برای تحت تاثیر قرار دادن رفتار ایران به منظور رسیدن به آن چیزی که آن ها می خواهند به آن نائل آیند یعنی امکان دسترسی به تمام اماکن حساس در ایران به منظور گرفتن ابتکار عمل در مقابل تهران این موضوع یکی از موثر ترین ابزارهای برای فشار به ایران محسوب می شود. طبیعی است که ایران نیز راستی آزمایی بند T ضمیمه یک برجام را مطابق مفاد توافق هسته‌ای، در حیطه اختیارات و وظایف آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قلمداد نمی‌کند. بهرام قاسمی سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان روز دوشنبه 16 مهرماه در جریان نشست خبری خود با اصحاب رسانه در پاسخ به سوالی مبنی بر احتمال بازدید بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از مراکز غیرهسته ای و نظامی ایران به موجب بند T ضمیمه یک برجام، گفت که «به موجب بند T حوزه‌های نظارتی تسری پیدا نمی‌کند و آژانس 8 بار پایبندی ایران به برجام را تأیید کرده است. همچنین تمامی مکانیزم‌های اجرای درست برجام در این سند پیش بینی شده است و هرگاه براساس این الزامات پیش‌بینی شده نیاز به اقدامی باشد بعد از وصول گزارش‌های رسمی، ایران می‌تواند پیرامون آنها اظهار نظر کند.»

شاره سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان، به رویه‌ای برجامی است که مطابق آن اگر شواهد متقنی دال بر انجام فعالیت‌های هسته‌ای ممنوعه در برخی مکان‌ها در ایران از جمله سایت‌های نظامی وجود داشته باشد، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی باید در ابتدای امر طی گزارش و یادداشتی رسمی با انضمام همان شواهد و مدارک متقن، موضوع را با ایران مطرح کند و در صورت تایید تهران، درخواست بازدید را ارائه نماید..

تقلا و جهد آمریکایی‌ها برای وادارکردن مسئولان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی جهت بازرسی از اماکن غیرهسته‌ای و نظامی ایران که اخیرا با بهانه بند T همراه شده، در شرایطی است که بنا به اذعان مسئولان آژانس، آمریکایی‌ها هیچگونه شواهد و مدارکی ناظر بر فعالیت‌های ممنوعه ایران به آژانس ارائه نکرده‌اند و درخواست‌های آنها صرفا جنبه و بهانه سیاسی دارد.

همچنین اهتمام سردمداران رژیم آمریکا برای اعمال فشار به آژانس جهت بازدید از تاسیسات و مراکز نظامی ایران در چارچوب برجام در شرایطی است که نه در این توافق و نه در قطعنامه پیرامونی آن، به هیچ وجه بند و مفادی دال بر ضرورت بازدید از مراکز نظامی ایران درج نشده است؛ بلکه ایران صرفا به جهت تسهیل و تسریع در فرایند اعتماد سازی، بصورت داوطلبانه پروتکل الحاقی را اجرایی می‌کند. مضاف بر اینها، مقامات و مسئولان کشورمان نیز در رابطه با بازدید از مراکز نظامی از آن جهت که مستقیما مرتبط با حیطه محرمانه امنیتی و دفاعی است بسیار حساس هستند.[3]

آن چه مشخص است این است که آمریکایی‌ها با عَلم کردن موضوعاتی از قبیل بند T، بر روی بهانه بازدید از مراکز نظامی کشورمان تمرکز کرده‌اند تا شاید آنرا مستمسکی برای خروج از برجام با مقصر جلوه دادن ایران، قرار دهند؛ آنچه مسلم است طرح بازدید از مراکز نظامی ایران جهت راستی آزمایی برجامی با امتناع و مخالفت تصمیم گیران کشور مواجه خواهد شد.

طراحی بند T برجام که همان طور که اشاره شد توسط انگلیسی ها مطرح شده است و به نظر می رسد به این سادگی ها نیز از دستور کار آمریکایی ها خارج نشود، نشان دهنده عدم توجه تیم مذاکره کننده هسته ای کشور نسبت به ابهام موجود در برخی از بندهای سند توافق هسته ای و تفسیر پذیر بودن آن ها بوده است، موضوعی که حالا دستاویز آمریکایی ها به منظور اعمال فشار بر ایران برای امکان دسترسی به اماکن حساس نظامی و امنیتی ایران شده است. بی تردید هرگونه عقب نشینی در این زمینه بستر را برای مطالبات نامشروع بعدی آمریکایی ها فراهم خواهد کرد. آن چه ضرورت دارد این است که دستگاه سیاست خارجی و تیم حاضر در مسائل فنی خصوصا رئیس سازمان انرژی اتمی باید موضع محکمی در خصوص تفسیر ناپذیر بودن این مسئله متناسب با امیال آمریکایی ها اتخاذ کرده و مانع از هرگونه ایراد اتهام از این زاویه به ایران شوند، در غیر این صورت زمینه ایراد اتهامات بعدی آمریکا علیه ایران به منظور نقض برجام و آن چه مطالبه دونالد ترامپ به منظور متهم کردن ایران به نقض برجام است، میسر خواهد شد.

پی نوشت ها:

[1] http://www.farsnews.com/13960511000079

[2] http://www.farsnews.com/13960730000727

[3] http://www.mizanonline.ir/fa/news/356195/

پایگاه برهان

انتهای متن/

درباره ی

همچنین ببینید

سفر به مهد گردشگری کویری/ آفریقای ایران پذیرای مسافران است

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- محمد حسن مقدم نیا: جاذبه‌های کویر در زمره زیرساخت‌های بوم‌گردی یا …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *